- Schillebeeckx, Edward Cornelis Florent Alfons
Belgisch katholiek theoloog; (Antwerpen 12.4.1914 - Nijmegen 23.12.2009)
In 1957 werd Schillebeeckx vanuit Vlaanderen hoogleraar ...
- Mystiek
Kern van : de ontmoeting tussen en mens die zich onttrekt aan de menselijke logica.
Dit werkelijkheidsgebied wordt verwoord in de mystieke literatuur, die gekenmerkt ...
- Heilige Geest
Bezielende tegenwoordigheid en kracht van .
Het christelijke brengt God ter sprake als vader, zoon en geest. De uitwerking hiervan in de leer van de (vierde ee...
- Pinksteren
Van het Griekse ''pentekostè'': vijftigste (dag). Het kerkelijk feest, vijftig dagen na Pasen, ter herdenking van de uitstorting van de Heilige Geest over Jezus' leerlingen ...
- Existentialisme
Filosofische en culturele beweging uit het midden van de twintigste eeuw die met name in Duitsland en Frankrijk tot ontwikkeling kwam.
De aanvankel...
- Beerling, Reinier Franciscus
Nederlands filosoof (Gorinchem 7.4.1905 - Leiden 29.11.1979)
Beerling was aanvankelijk journalist in Delft. Hij debuteerde als ...
- Civil religion
Engels voor: publieke godsdienst, een begrip dat is geïntroduceerd door Rousseau, in zijn ''Du contrat social'' (1763).
Een omschrijving in zi...
- Verzorgingsstaat
Sociaal-maatschappelijke organisatie waarbij de overheid de burgers direct of indirect bestaanszekerheid garandeert.
Er zijn drie types.
1) Het liberale of Angel...
- Willem I, koning
Willem I Frederik (Den Haag 24.8.1772 - Berlijn 12.12.1843)
Prins van Oranje Nassau, Koning der Verenigde Nederlanden en groothertog van Lu...
- Kerk en Vrede
Christen-pacifistische vereniging. http://www.kerkenvrede.nl/" >Kerk en Vrede werd op 8 oktober 1924 opgericht door de remonstrantse hoogleraar in de theologie J.J....
- Pax Christi
Rooms-katholieke vredesorganisatie.
Het Latijnse ''Pax Christi'', vrede van Christus, duidt op de vrede die geschonken wordt door , die, ofschoon zelf slachtoffer...
- Bedevaart
Religieus geïnspireerde individuele of collectieve tocht naar een .
Het is een verschijnsel van sterk rituele aard dat een mondiale verspreiding kent. Mensen onderne...
- Kevelaer
Katholieke bedevaartplaats in Duitsland. Na een van Maria in 1642 is Kevelaer snel in populariteit gegroeid vanwege de vele genezingen die plaatsvonden bij een prent van...
- Bevinding
Ervaring die christenen opdoen in hun relatie met in Engeland, de in Nederland en later de bevindelijk gereformeerden. Bevindelijke christenen beseffen dat niet de ken...
- Ascese
Oefening, zowel lichamelijk (atletiek, krijgsmacht) als geestelijk (wijsheid, deugden).
Christelijke schrijvers gebruikten het begrip sinds de tweede eeuw voor de per...
- Moderne Devotie
Beweging van innerlijke vernieuwing, rond 1375 vanuit Deventer ontstaan door de prediking van Geert .
De onzekerheid tijdens het Westers versterk...
- Kempis, Thomas a
Priester, kopiist en schrijver (Kempen ca. 1380 - Zwolle 25 juli 1472)
‘In alle dingen heb ik rust gezocht, maar nergens gevonden, tenzij in een hoeksken met...
- Social gospel
Christelijk-sociale stroming binnen het Amerikaanse protestantisme die zich vooral bekommerde om de kwalijke gevolgen van verstedelijking en industrialisatie en die zich ...
- Christelijk-Historische Unie
Politieke partij, opgericht op 9 juli 1908.
Ontstaan door een fusie van de Christelijk-Historische Partij met de Bond van kiesverenigingen op christelijk-historische grondslag ...
- Basisbeweging Nederland
Samenwerkingsverband van radicaal-vooruitstrevende en kerkvernieuwende basisgroepen en gemeenten.
Voluit: Basisbeweging van Kritische Groepen en Gemeenten in Nederland (BBN). Basisgroepen en kritische gemeenten ontstonden met name aan het eind van de jaren zestig vanuit de toen heersende radicaa...
- Witte Donderdag
Donderdag vóór , in de Goede week, de dag waarop het en de instelling van de worden herdacht. Tijdens de mis wast de celebrant bovendien, in navolging van voor ...
- Kruisweg
Reeks afbeeldingen uit het lijden van , bedoeld om de gelovigen te helpen zich in de voorgestelde gebeurtenissen in te leven.
De oorspro...
- Goede Vrijdag
Herdenking van het lijden en sterven van gevierd, maar wordt in de avond een gehouden, waarin het lijdensverhaal volgens het evangelie van Johannes wordt gelezen (de Jo...
- Goede week
Week vóór , die begint op de zondag voor Pasen ().
Al in de derde eeuw was de viering van de twee paasdagen uitgebreid tot een hele week, met , en paaszaterdag, ui...
- Jezus-bijbels
Jezus was een jood, afkomstig uit Nazaret in Galilea, het noorden van ) van het . Daarnaast zijn enkele elementen van de brieven van en enkele apocriefe evangeliën () va...
- Johannes XXIII
Angelo Giuseppe Roncalli kwam uit een groot gezin van arme boeren (Sotto il Monte 25.11.1881 - Rome 3.06.1963) Deze nederige komaf zou hij tijdens zijn latere leven...
- Vooruitgangsgeloof
Vooruitgangsgeloof baseert zich op het vertrouwen dat bij diep ingrijpende maatschappelijke problemen de economische groei, de techniek en de wetenschap on...
- Passiespelen
Vorm van liturgisch drama, ontstaan in de Middeleeuwen en vanaf de dertiende eeuw overgeleverd.
In passiespelen werden christelijke heilsfeiten, en vi...
- Jezusfilm
Bioscoop- of televisieproductie waarin het leven en sterven van centraal staat; ook Christusfilm genoemd.
De eerste film was ''The Passion Play of Oberammergau'' (V...
- Geloof en wetenschap
(en geloven) en wetenschap (en verstand en weten), vertonen vele varianten. Deels tijdgebonden, wat ook geldt voor de discussies over hun verhouding tot elkaar. ...
- Smits, Pieter
Theoloog (Vlaardingen 18 augustus 1906 - Den Haag 27 maart 2002)
Piet Smits werkte van 1937 tot 1948 als vrijzinnig hervormd predikant. Van 1958 tot 1976 was hij te Le...
- Gospelmuziek
Oorspronkelijk de religieuze muziek die zich ontwikkelde uit de muziekcultuur van de negerslaven uit het Zuiden van de Verenigde Staten.
Deze muzi...
- Jackson, Mahalia
Amerikaanse gospelzangeres (New Orleans 26.10.1911 - Chicago 27.1.1972)
Mahalia Jackson leerde de kennen in de Plymouth Rock Baptist Church waar haar vader wa...
- Jeugdliteratuur
Boeken die speciaal bestemd zijn voor kinderen en jongeren.
De oudste jeugdboeken vormen de puriteinse kinderexempelen (sterfbed- en bekeringsverha...
- Frankfurter Schule
Interdisciplinair Duits onderzoeksinstituut.
Het instituut werd uit particulier kapitaal bekostigd en ging op 3 februari 1923 in Frankfurt ...
- Habermas, Jürgen
Duits filosoof en socioloog (Düsseldorf 18.6.1929) Jürgen Habermas was leerling en assistent van .
Toen met Adorno’s dood het Institut für Sozialforschung lan...
- Alle-dag-kerk
Open kerk waar dagelijks korte godsdienstoefeningen worden gehouden (opgericht in 1932).
De stichting Alle-dag-kerk in Amsterdam werd opgericht in 1932 op initiatief van A.J.P. Boeke uit Schoorl. De leidende gedachte was: vermoeide harten een sfeer van rust te geven, waardoor Gods geest de ...
- Asielzoekers
Als het om asielzoekers gaat, kunnen protestanten niet heen om de wet van Mozes (in het Bijbelboek Exodus), waarin de bescherming van de vreemdeling een voorwaarde wordt g...
- Christelijk onderwijs
Systematisch overbrengen van kennis en kunde vanuit een christelijke visie.
In de klassieke oudheid werden geen ch...
- Gereformeerd onderwijs
Systematisch overdragen van kennis en kunde vanuit een gereformeerde visie.
Van gereformeerd onderwijs was al sprake tij...
- Liedboek voor de kerken
Protestantse liedbundel, waarin opgenomen zijn de'' Psalmberijming'' 1967 en 491 gezangen. Vanaf 1953 werkten de dichters Willem , Ad den , Klaas...
- Abdij van Egmond
, vóór 920 door Dirk I gesticht als vrouwenklooster.
Sinds 15 juni 922 centrum van door het bezit van de relieken van lokale heilige Sint Adalbert (gestorven...
- Calvinistische wijsbegeerte
Wijsgerige richting, vanaf 1926 tot ontwikkeling gekomen aan de (VU) en inmiddels internationaal vertakt.
In 1935 kwam het tot de oprichting...
- Duinkerken, Anton van
Letterkundige, dichter en essayist (Bergen op Zoom 2.1.1903 - Nijmegen 27.7.1968)
Pseudoniem van Willem Jan Marie Anton Asselbergs. Tijdens de opkomst van het&...
- Belgische opstand
Begrip dat zowel kan worden toegepast op de opstand van de Oostenrijkse Nederlanden tegen keizer Jozef II in de jaren 1789-1790...
- Bloy, Léon
Katholieke polemist (Périgueux 11.7.1846 - Bourg-la-Reine 3.11.1917) die op onverzoenlijke, quasi-profetische wijze de eeuwige waarheid van het katholicisme bezong en de hypo...
- Amish
Amerikaanse verzamelnaam voor zeer conservatieve .
De amish zijn in 1693 voortgekomen uit een in Zuid-Duitsland en Zwitserland, waar Jakob Ammann vasthield aan strenge...
- Blake, William
Dichter-ziener, illustrator en (grotendeels) uitgever van eigen werk (Londen 28.11.1757 - Londen 12.8.1827) Prenten en boekillustraties brachten hem al vroeg in aanr...
- Buber, Martin
Duitstalig filosoof van joodse origine, leverde met ''Ich und Du'' (1923) een belangrijke bijdrage aan de ontwikkeling van de dialogische filosofie (Wenen 8.2.1878 - Jeruz...
- Delfgaauw, Bernard Maria Ignatius
Neerlandicus en filosoof (Amsterdam 24.11.1912 - Haren 20.8.1993)
Na zijn middelbare schooltijd op het Ignatiuscollege te A...
- Arendt, Hannah
Duits politiek filosofe (Hannover 14.10.1906 - New York 4.12.1975)
Leerling van Martin en vestigde zich in 1941 in de Verenigde Staten.
Zij werd bekend met Eichm...
- Antropocentrisme
Opvattingen die de mens als middelpunt stellen.
Deze opvattingen zijn tamelijk gevarieerd. Bijvoorbeeld kan de Renaissance antropocentrisch genoemd worden teg...
- Geuzenliederen
Verzamelnaam voor de doorgaans anonieme liederen die hun ontstaan danken aan de en Philips van (mogelijk de auteur van het Wilhelmus). Het geuzenliedboek is eeuwenlang...
- Jeugdzorg
Weeshuizen vormen de oudste instanties van jeugdzorg; zij waren hard nodig in een tijd dat vele kinderen een of beide ouders verloren door sterfte.
Zij boden ech...
- Godsvrede
Wapenstilstand gedurende bepaalde dagen of een bepaalde periode, die door de gesanctioneerd wordt.
Het gebruik ontstond omstreeks het jaar 1000 in ...
- Eckhart, Johannes
Duits denker (Hochheim 1260 - Avignon 1328)
Eckhart doceerde als magister (Meister) te Parijs en Keulen, gaf leiding aan instellingen en trad op als spiritue...
- Catharijneconvent
Museum te Utrecht, geopend in 1979. Het museum stelt zich ten doel de bezoekers de geschiedenis van de christelijke cultuur in Nederland te tonen door mid...
- Kapitalisme
Begrip met twee hoofdbetekenissen:
1. maatschappelijk systeem gebaseerd op particulier eigendom, ondernemingsgewijze productie en ‘vrije’ – dat wil zeggen: ni...
- Beckett, Samuel Barclay
Iers toneelschrijver, romancier en dichter (Foxrock 13.4.1906 - Parijs 22.12.1989)
Samuel Beckett werd geboren in een protestants gezin. Hij ging in 192...
- Princeton Theological Seminary
Theologische hogeschool van de Presbyteriaanse Kerk in de Verenigde Staten (zie ), opgericht in 1812.
De doelstelling was om een verbinding te maken tusse...
- Kleine Luyden
Begrip dat de bevolkingsgroep aanduidt die zich in de negentiende eeuw losmaakte van de Nederlandse Hervormde Kerk, uit bezorgdheid over de geestelijke koers van die kerk.
De term is vooral gemunt door de gereformeerde leidsman Abraham Kuyper, om er de nederigheid van zijn achterban mee te ...
- Interkerkelijke Organisatie voor Ontwikkelingssamenwerking
Stichting.
De Interkerkelijke Organisatie voor Ontwikkelingssamenwerking is in 1964 is opgericht vanuit de gedachte dat niet alleen de overheid, maar ook particuliere en ...
- Milieuprobleem
Vooral het in 1970 gepubliceerde rapport van de Club van Rome heeft ertoe geleid dat men zich over de hele wereld bewust is geworden van de schade die de mens aan het mi...
- Abdij Maria Toevlucht
Abdij van de in Zundert (Noord-Brabant), een stichting van de in Tilburg.
Het succes van Koningshoeven deed de gedachte ontstaan om nog meer kloosters ...
- Anthem
Muziekgenre dat vooral figureert in de en niet alleen kerkelijke, maar ook religieuze muziek behelst.
Hoewel het al vóór 1550 bestond, bepaalde de Anglicaanse kerk het...
- Engel
Onsterfelijke, door geschapen geest, genoemd in de heilige , onder andere in de brieven van .
Het bestaan van engelen wordt afgeleid uit verhalen in het , waarin sprake...
- Acculturatie
Begrip afkomstig uit de sociale en culturele antropologie. Acculturatie is een sociaal proces waarin groepen individuen van een cultuur in langdurig contact treden met gro...
- Beatles (The)
Britse popgroep uit Liverpool, die van 1960 tot 1970 bestond.
Vanaf 1962 in de bezetting als ''Fab Four'': Paul McCartney (1942), John Lennon (1940-1980), George H...
- Antillen, kerken op de
Rooms-katholieke en protestantse kerken op de Antillen.
Tussen 1631 en 1640 werden de Antillen veroverd door de West-Indische Compagnie (WIC). De WIC maakte van Curaçao een belangrijk slavenentrepot; pas in 1863 werd de slavernij afgeschaft. Met de WIC kwam de gereformeerde kerk, maar pog...
- Economie en zondagsrust
De zondag als , als bijzondere dag anders dan de andere dagen van de week, is geen vanzelfsprekendheid meer. Het beoefenen v...
- Economie (2008)
Op het eerste gezicht zou je denken dat er binnen de protestantse kerken heel verschillend wordt gedacht over de economie. Toch zijn er belangrijke overeenkomsten als ...
- Liter
Christelijk-literair tijdschrift. Ontstond in 1998, toen en fuseerden.
De redacties van beide tijdschriften wilden de krachten bundelen. In het medewerkersbestand, d...
- Woordwerk
Christelijk-literair tijdschrift, verscheen vanaf 1983 als uitgave van de auteursvereniging Schrijvenderwijs.
Het wilde de literaire cultuur in protestan...
- Bloknoot
Christelijk-literair tijdschrift. Werd in 1991 opgericht door Dirk Zwart (1962), aanvankelijk de enige redacteur
Hij richtte ''Bloknoot ''op uit onvrede met het christelijk-literaire tijdschrift ''''. ''Bloknoot'' wilde ruimere aandacht schenken aan christelijke literatuur uit het verlede...
- Openbaring
Communicatie, op velerlei manieren, van met de mensen. Het begrip openbaring kan zowel op de activiteit van de communicatie duiden als op de inhoud.
Wat de inhoud ...
- Absolutie
Van het Latijnse absolutio: ontbinding, beëindiging.
Begrip dat in de katholieke kerk staat voor vergiffenis, kwijtschelding. Zo werd het woord vanouds ook gebruikt ...
- Geestelijke verzorging
Professionele begeleiding en hulpverlening aan mensen bij zingeving aan hun bestaan vanuit en op basis van geloofs- en levensovertuigingen.
...
- Driekoningen
De kerstboom gaat vaak de deur uit op Driekoningen, op 6 januari. Het is een ingeburgerd gebruik, maar waar herinnert dit aan en zitten er nog meer gebruiken aan vast? ...
- Kerstboom
Het gebruik om rond een spar te vieren, deed rond 1835 zijn entree in Nederland.
Gegoede burgers volgden het Duitse voorbeeld. Werd de boom in christelijke kring aa...
- Kerststal
Ook wel kerstkribbe of, meer prozaïsch, kerstgroep genoemd. Beeldengroep waarmee de geboorte van wordt uitgebeeld.
Een kerststal bestaat minimaal uit een beeldje va...
- Kerstmis
Kerstmis, letterlijk: Christusmis. Protestanten zeggen meestal: kerstfeest. Het feest van de geboorte van ). In Rome werd in de derde eeuw het kerstfeest bewust op 25 december ge...
- Cantate
Vocaal muziekgenre, ontstaan in Italië aan het begin van de ter onderscheiding van de instrumentale sonate.
Aanvankelijk waren wereldse teksten even talrijk...
- Menswording
Omschrijving van Jezus Christus als openbaring van God. Ook wel: incarnatie, letterlijk: vleeswording. De term is onder meer te vinden in Johannes 1:14, waar van wo...
- Baptisten
Kerkelijke denominatie waarin het sacrament van de doop na het afleggen van geloofsbelijdenis een belangrijke rol speelt (ontstaan in 1611).
Grieks: ''baptistein'' (d...
- Zondagsarbeid
Zonder op enigerlei wijze naar het sabbatsgebod of de dag van ’ te verwijzen vaardigde keizer in 321 een wet uit, die werken op ‘de meest eerbiedwaardige dag van d...
- Gnostiek
Religieuze leer uit het begin van het christendom, die stelt dat een verlossend innerlijk weten (het Griekse ''gnosis'') inzicht geeft in het ware wezen van hevige kritiek g...
- Apocriefen
Van het Griekse apokruphos: verborgen, geheim.
Met apocriefen van het Oude Testament worden die vroegjoodse geschriften bedoeld, die wel behoren tot de canon van de...
- Evangelie
Begrip uit de . Van het Griekse ''euaggelion'': goed nieuws.
In het komt deze term voor als aanduiding van ’ prediking van het (bijvoorbeeld ...
- Andriessen, Hendrik
Nederlands componist en organist (Haarlem 17.9.1892 - Haarlem 12.4.1981)
In zijn oeuvre in vele genres is een grote plaats weggelegd voor de katholieke muzi...
- Tavener, John
Engels componist (Londen 28.1.1944) Een van de bekendste vertegenwoordigers van wat ‘de nieuwe spiritualiteit’ heet. Nadat veel modernistische componisten (ca.1910-ca...
- ChristenUnie
Deze politieke partij ontstond uit een fusie van de GPV en RPF (in 2000 en 2004).
In 2000 besloten het (GPV) en de (RPF) tot een vergaand politiek samenwerkingsverband on...
- Godslastering
Blasfemie, het opzettelijk beledigen van de godheid.
Afhankelijk van de religieuze traditie kan dit nader worden gespecificeerd. Zo is godslastering vanuit chris...
- Creationisme, Intelligent Design en protestantisme
en kunnen gekarakteriseerd worden als opvattingen die tot doel hebben een alternatief te bieden voor thans gangbare natuurwetenschappelijk...
- Dostojevski, Fjodor Michailovitsj
Russisch schrijver (Moskou 30.10.1821 - Sint-Petersburg 28.1.1881)
Dostojevski geldt als een van de beroemdste negentiende-eeuwse klassieke Ru...
- Sinterklaasfeest
Feest dat ontstond rond de volksheilige Nicolaas van Myra, die leefde in de vierde eeuw en op 6 december overleed.
In de Middeleeuwen werd Nicolaas groots ver...
- Humanisme
Wereldbeschouwing die de menselijke waardigheid centraal stelt en de wereld uitsluitend met menselijke vermogens probeert te begrijpen. Het woord ‘humanisme’ is afgel...
- Amnesty International
Internationale organisatie die bevordert en schendingen ervan bestrijdt.
De grondslag voor haar richtlijn is de Universele Verklaring van de Rechten v...
- Feuerbach, Ludwig Andreas
Filosoof, grondlegger van het achter de stoffelijke werkelijkheid.
Toch is het denken over God niet zinloos. Theologie is eigenlijk antropologie: het...
- Berger, Peter Ludwig
Amerikaans socioloog van Oostenrijkse origine (Wenen 17.3.1929)
Beïnvloed door de fenomenoloog Alfred Schutz en de theoloog Karl . Met Thomas publiceerde ...
- Palestijnse kwestie
Strijd tussen de Palestijnen en de Israeli om Palestina.
De Palestijnse kwestie heeft een complex van oorzaken waarvan de stichting van de staat Israël in ...
- Bijzonder onderwijs
Onderwijs dat niet uitgaat van de overheid en niet volledig door de overheid wordt bekostigd.
Bijzonder onderwijs vindt in Nederland zijn juridische basis ...
- Magnificat
Hymne van , opgenomen in het van Lucas (Luc. 1: 46-55).
Maria heft een lofzang aan, omdat de engel haar heeft aangekondigd dat ze de ter wereld zal brengen. De hy...
- Advent
Afgeleid van het Latijnse woord ''adventus'' (komst).
Eerste vier weken van het in de christelijke kerken, voorafgaand aan het kerstfeest (), waarin de kerk de komst v...
- Derrida, Jacques
Frans filosoof (El-Biar 15.7.1930 - Parijs 9.10.2004)
Doceerde in Parijs en verzette zich tegen de existentialistische gedachte dat de mens de oorsprong van al...
- Antisemitisme
Het woord ‘antisemitisme’ verscheen in de tweede helft van de negentiende eeuw. De term suggereert een afwijzing van alle ‘semieten’, terwijl het de facto enkel betrekkin...
- Zionisme
Streven naar de vestiging van een nationale joodse staat.
Het zionisme werd als politiek begrip voor het eerst gebruikt...
- Munk, Kaj
Deens, luthers ; eigenlijk Kaj Harald Leininger Petersen (Maribo 13.1.1898 - Silkeborg 4.1.1944) Kaj Munk werd vooral bekend door zijn vaak verfilmd toneelstuk ''Het Woor...
- Bergson, Henri
Frans wijsgeer (Parijs 18.10.1859 - Parijs 4.1.1941)
Was jood van geboorte, maar neigde sterk naar het rooms-katholicisme, zonder ooit tot de katholieke kerk toe...
- Pacifisme
Inzet voor een duurzame vrede met het gebruik van een minimum aan geweld of zonder geweld. De term pacifisme heeft in de loop van de tijd verschille...
- Beeldreligie
In 1964 zond de VARA een controversiële aflevering uit van het satirische programma ''Zo is het toevallig ook nog ’s een keer''.
In het onde...
- Christelijke opvoeding
Opzettelijke en terloopse invloed op kinderen en jeugdigen, om ze te bewegen zich bij het bereiken van de volwassenheid of in de narijpingsfase (tot rond het der...
- Evangelikalen
Aan het eind van de twintigste eeuw geïntroduceerde aanduiding van christenen binnen zowel evangelische groepen als gevestigde kerken.
Evangelikalen leggen in ...
- Smith, Adam
Schots econoom en filosoof, bekend geworden als de ‘vader van de moderne economie’ (Kirkcaldy 5.6.1723 - Edinburgh 17.7.1790)
Toen in 1976 ter gelegenheid van de tweehon...
- Godsdienstfilosofie
Academische discipline die zich richt op rationele vragen rond en religie.
Pas aan het eind van de negentiende eeuw werden aan de Nederlandse rij...
- Bruegel de Oude, Pieter
Tekenaar en schilder (Breugel? ca. 1525 - Brussel 5.9.1569)
Vernieuwer van de noordelijke traditie na Jeroen Bosch (ca. 1450-1516), st...
- Alverzoening
Theorie over de reikwijdte en de aard van de van de zonde der gehele wereld, beroept de leer van de alverzoening zich op argumenten ontleend aan Gods liefde, goedheid, he...
- Lichaamscultuur
Zorg voor het welzijn van het lichaam. Vanaf 1900 ontstond een toenemende belangstelling voor het lichaam en lichamelijke activiteiten, die door de kerken niet onverdee...
- Protestanten en spiritualiteit
Protestanten weten niet altijd raad met de term spiritualiteit. Zij kennen het begrip van huis uit niet. Ze gebruikten vroeger uitdrukkingen als ’geestelijk leven’ of ‘gelo...
- CV Koers
Christelijk opiniemaandblad (opgericht in 1999) Ontstond uit een fusie van het progressief-reformatorische opinieblad Koers dat jarenlang geleid werd door onder meer Andr...
- Secularisatie
Term die in de loop van de tijd op zeer verschillende manieren gebruikt. Niet alleen heeft men er verschillende verschijnselen mee aangeduid, maar de waardering voor...
- Sint Nicolaas
Volksheilige. Nicolaas (270 - 6.12.340) was bisschop van Myra, leefde rechtvaardig en stond voor de orthodoxe geloofsleer.
Hij verd...
- Reformatorisch onderwijs
Onderwijs dat verbonden is met het reformatorische , dat gegrond is op het en ontleend is aan de .
Eigen scholen voor re...
- Doleantie
Beweging in de Nederlandse Hervormde Kerk waaruit de Gereformeerde Kerken zijn ontstaan
De Doleantie van 1886 was het gevolg van een conflict binnen de dat toen twe...
- Kuyper, Herman Huber
Hoogleraar theologie (Beesd 22 juli 1864 - Groningen 29 januari 1945)
‘Neen, wij houden geen lange lofrede op den ontslapene,’ sprak leerling ds. W.F.M. Li...
- Methodisme
Christelijke stroming die teruggaat op John Wesley.
In november 1729 vormde Wesley in Oxford een kleine groep om samen het te lezen. De leden van d...
- Antithese
Van het Griekse antithesis, tegenstelling; wordt in de filosofie vooral verbonden met de filosofie van Hegel.
Binnen de Nederlandse politiek en organisati...
- Christen-socialisme
Internationale stroming binnen het christendom die ontstond in de negentiende eeuw met de opkomst van het als sociale en politieke beweging. A...
- Allerzielen
Gedachtenis(viering) in de katholieke kerk van alle overledenen, op 2 november, aan het eind van het .
Het gebruik dateert uit de tiende eeuw, maar we...
- Burgerschap
Het is niet ongebruikelijk onder protestanten om te bidden voor de overheid. Dat lijkt een daad van onderdanigheid, maar dat is het niet. In de eerste plaats is he...
- Hervormingsdag
31 oktober, dag waarop wordt herdacht dat in 1517 volgens de traditie zijn 95 stellingen aan de deur van de slotkapel te Wittenberg aanbracht.
In het...
- Globalisering
Mondialisering – letterlijk: wereldwijd worden, een proces waarbij niet alleen op diverse vlakken (communicatie, economie, techniek, wetenschap) nationale grenzen w...
- Ecologische theologie
Opvatting binnen de theologie, waarbij een functie heeft in de wisselwerking tussen organismen en hun omgeving: als schepper is hij overal present en daagt hij u...
- Wolkers, Jan
Schrijver en beeldhouwer (Oegstgeest 26 oktober 1925 - Westermient, Texel 19 oktober 2007)
Jan Wolkers groeide op in een groot gereformeerd gezin, waar hij stil...
- Dogmatiek
Leer van de onmiddellijk geopenbaarde geloofswaarheid, die door het leergezag geldig verklaard is voor alle gelovigen. Ze heeft daarmee de status van een leer die geloofd en...
- Plas, Michel van der
Katholiek journalist, dichter en schrijver; pseudoniem van B.G.F. (Ben) Brinkel (Den Haag 23.10.1927)
Michel van der Plas debuteerde als veelbelovend dicht...
- Berg, Jan Hendrik van den
Psychiater en cultuurfilosoof (Deventer 11.06.1914 - Gorinchem, 22 september 2012). Studeerde geneeskunde en specialiseerde zich onder H.C. Rümke in ...
- Soevereiniteit in eigen kring
Opvatting dat de geschapen werkelijkheid bestaat uit een pluriforme veelheid van ongelijke verschijnselen en levenskringen, elk met eigen aard,...
- Paauwe, Jan Pieter
Predikant (Smitshoek 18 oktober 1872 - Den Haag 6 juli 1956)
Door toedoen van Jan Siebelinks – goeddeels – autobiografische bestseller ''Knielen op een bed violen'', waarin ...
- Grote, Geert
Theoloog en boeteprediker (Deventer oktober 1340 - Deventer 20 augustus 1384)
Toen Geert Grote tien jaar oud was stierven zijn vader, die burgemeester van Deventer...
- Zuidema, Sytse Ulbe
Calvinistisch wijsgeer (Kampen 22 april 1906 - Amstelveen 28 september 1975)
Zuidema studeerde wijsbegeerte aan de en de dekolonisatie van Nederlands-Indië. Maar als ...
- Sweelinck, Jan Pietersz
Componist (Deventer mei 1562 – Amsterdam 12 oktober 1621)
Vroeger, voor de invoering van de euro, waren veel Nederlanders bekend met zijn beeltenis. Die stond nameli...
- Tweede Vaticaans Concilie
Vaticanum II. Oecumenisch in de zestiende eeuw: alle theologische en organisatorische aspecten van de kerk zijn door het wereldepiscopaat onder de loep ...
- Beek, Abraham van de
Hoogleraar theologie (Lunteren 9 oktober 1946)
Toen Bram van de Beek in 1965, inmiddels tweedejaars student , Lunteren verliet en in Utrecht op kamers ging wonen,...
- Koning, Jan de
Politicus (Zwartsluis {Ov.} 31 augustus 1926 - Leiden 8 oktober 1994)
Gezag kon je niet met regels en formaliteiten afdwingen, evenmin door een grote mond op te zetten ...
- Engelbewaarder
Naar vrome traditie een door aangewezen die waakt over een persoon of groep.
Men spreekt ook wel van beschermengel. De traditie is al te vinden bij sommige . ...
- Moderamen
Orgaan dat belast is met de leiding van een (kerkelijke) vergadering.
In de regel hebben daarin een voorzitter (preses) en secretaris () zitting, maar het ka...
- Confessionele pers
Tijdschriften en kranten die zich baseren op een levensbeschouwelijk of godsdienstige overtuiging
De confessionele pers vormt een subcategorie van de categorie ‘richtingbladen’ waartoe ook partijdagbladen en bladen met een uitgesproken politieke strekking behoren. In de meeste gevallen is...
- Apostolische kerken en groeperingen
Kerken en groeperingen die hun oorsprong vinden in het werk van de Engelse predikant Edward Irving (1792-1834).
Hij pleitte niet alleen v...
- Historisch Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme
Instelling die archief- en documentatiemateriaal verzamelt en ontsluit, en wetenschappelijk historisch onderzoek verricht en bevordert.
Het Historisch Documentatiecentrum voor ...
- Geld
De oudste vormen van geld, veelal metaal, werden door de staat of de tempel gemunt.
In de (Deut. 14:25) staat bijvoorbeeld dat aan de Israëlieten is toegestaan het tiende ged...
- Economie van het genoeg
Term die eind jaren zeventig van de twintigste eeuw werd geïntroduceerd in de kringen rond de . In Nederland werd ze uitgedragen door de econoom en de .
De eco...
- Donders, Petrus
Missionaris, bekend geworden als Peerke Donders (Tilburg 27.10.1809 - Batavia 14.1.1887)
In 1842, kort na zijn wijding tot , vertrok Petrus Donders als naar Pa...