Sluiting St. Jan de Doperkerk Waalwijk geen logisch besluit

De rooms-katholieke St. Jan de Doperkerk is al bijna negentig jaar beeldbepalend voor de stad Waalwijk en de wijde omgeving. Er is sprake van dat hij dicht zou gaan, wat op protesten stuitte.

Door Herman Wesselink

De St. Jan de Doperkerk, in het midden van de jaren ’20 gebouwd, is één van de toonbeelden van de monumentale, rooms-katholieke kerkbouw uit het interbellum en symbool van de emancipatie van de rooms-katholieken, die in de eerste helft van de 20e eeuw op zijn hoogtepunt is. Vooral de vele koepels en de slanke toren, die sterk aan de oosterse en byzantijnse bouwkunst doen herinneren, maken dit gebouw heel uitzonderlijk binnen de Nederlandse kerkbouw. Menigeen blijft bij het passeren van de Brabantse plaats even verwonderd kijken naar de kerk.
In oktober 2012 wordt de Waalwijkse gemeenschap plotseling overvallen door het nieuws van het bisdom ’s-Hertogenbosch – waar rooms-katholiek Waalwijk onder valt – om de St. Janskerk te sluiten. Dit heeft te maken met het fusieproces van parochies dat het bisdom doorvoert, als gevolg van het al jaren teruglopende kerkbezoek, het dalende aantal priesters en de slinkende financiële middelen.

Toch open
De St. Jan in het centrum van Waalwijk zou te duur zijn om open te houden en de keuze voor een zogenaamde centrale kerklocatie voor Waalwijk en omgeving valt op de – veel minder opzienbarende – naoorlogse St. Antoniuskerk in een zuidelijke stadsuitbreiding. De bevolking van Waalwijk, al dan niet rooms-katholiek of betrokken bij de St. Janskerk, reageert verontwaardigd en geschokt.
Sluiting van de St. Jan betekent eenvoudigweg het einde van de kerk waar vele Waalwijkers een emotionele binding mee hebben, al of niet omdat zij daar gedoopt of getrouwd zijn of eerste communie gedaan hebben. Ook nemen door sluiting de zorgen over de toekomst van de monumentale koepelkerk toe, omdat een nieuwe bestemming van de kerk, die op de rijksmonumentenlijst staat, niet eenvoudig is te vinden.
Nog geen week later is hulpbisschop van ’s-Hertogenbosch, Mgr. R. Mutsaerts, in Waalwijk aanwezig om met de parochiegemeenschap en andere betrokkenen de kwestie rond de toekomst van de St. Jan te bespreken. Al vrij snel wordt duidelijk dat de kerk toch open kan blijven. Hierdoor behoudt de stad Waalwijk haar geestelijke en historische middelpunt. Dit betekent evenwel over een aantal jaren de onvermijdelijke sluiting en opgave van andere parochiekerken in de nabije omgeving, in de veronderstelling dat de ontkerkelijking de komende jaren doorzet.

Centraal
In het gehele Bossche bisdom sluiten kerken komende jaren hun deuren als gevolg van het bovengenoemde fusieproces van parochies. Dit houdt in dat er van de ca. 350 parochies die het bisdom telde er rond 2020 nog 57 over zijn. In de meeste gevallen blijven er één, hooguit twee kerkgebouwen in de nieuwe parochies in gebruik. Meestal betreft dat de centraal gelegen kerk van de moederparochie, of betreft het een kerk in een centraal gelegen grotere plaats.
Kerken in buitenwijken – die vaak later zijn ontstaan – en kleinere dorpen verliezen als gevolg hiervan hun functie. Het proces van kerksluitingen is al decennia aan de gang en het is niet ongebruikelijk dat om historische en geografische redenen wordt gekozen om de oudste en meest centraal gelegen kerk in een bepaalde plaats open te houden. Dit zien we ook elders in Nederland.

Opvallend
Des te opmerkelijker waren daarom de plannen van het bisdom ‘s-Hertogenbosch om juist de historisch belangwekkende en opvallende St. Jan in het centrum van Waalwijk te sluiten. Met name historisch gezien is dit besluit niet logisch. Niet alleen is de St. Jan heel beeldbepalend en het symbool van rooms-katholiek Waalwijk, ook is de parochie al bijna 800 jaar oud. Als de St. Jan daadwerkelijk gaat sluiten, is het een aantal jaren later de vraag of rooms-katholieke nieuwkomers de veel minder opvallende en achteraf gelegen St. Antoniuskerk zullen vinden.
De beeldbepalende St. Jan trekt alle aandacht en men verwacht juist daar, ook in de toekomst, naar de kerk te kunnen gaan. Wil de Rooms Katholieke Kerk ook in de toekomst aanwezig blijven in de samenleving, zal zij strategische keuzes moeten maken betreffende de toekomst van kerkgebouwen. Ook de fysieke en visuele aanwezigheid van (monumentale) kerkgebouwen in de historische kernen speelt daarbij een belangrijke rol. De keuze een bepaalde kerk te sluiten is op korte termijn noodzakelijk, maar opgave van een centraal gelegen, historisch belangwekkende kerk, zoals de St. Jan in Waalwijk, heeft op de langere termijn vergaande gevolgen, ook voor de positie van de kerk in de samenleving.


Herman Wesselink is als onderzoeker verbonden aan de Vrije Universiteit Amsterdam en schrijft met name over actuele zaken betreffende kerkgebouwen en religieus erfgoed.

Reacties
Schrijf als eerste een reactie!
(Log in om te kunnen reageren)
Log in met uw gegevens
Uw emailadres
Uw wachtwoord
Nog geen account?
Klik dan hier om te registreren.