Oriëntaals devotiepark voor 21e-eeuwse religieuze zoekers

In de bossen bij Nijmegen ligt een uniek openluchtmuseum verscholen dat op de kop af een eeuw geleden werd gesticht: het huidige Museumpark Orientalis. Het museum werd opgericht als katholiek devotiepark dat het leven van Jezus in het Heilige Land moest verbeelden. De stichters zullen niet vermoed hebben dat hun Heilig Land Stichting honderd jaar later Museumpark Orientalis zou heten en meer dan alleen het christendom zou verbeelden. Columnist Herman Wesselink over deze kroon op de katholieke emancipatie.

Door Herman Wesselink

De oorsprong van het museum gaat terug tot 1911. De geestdriftige Waalwijkse kapelaan Mgr. A.A. Suys (1870-1941) was de initiatiefnemer van het project. Zijn doel was tweeledig: enerzijds was er onder katholieken een grote behoefte om op bedevaart naar het Heilige Land te gaan en het devotiepark bood hun een doel dicht bij huis. Ten tweede diende het park als educatie en missie voor katholieke kinderen. Het park kwam op de Sionsberg bij Nijmegen te liggen. Om het benodigde geld binnen te halen werd een stichting opgericht: de Heilig Land Stichting. De opbrengsten moesten onder andere komen uit een begraafplaats en uit woningbouw. Zo ontstond het nieuwe dorpje Heilig Landstichting dat onder de gemeente Groesbeek valt.

In samenwerking met architect Jan Stuyt (1868-1934) en de Nijmeegse kunstenaar Piet Gerrits (1878-1957), die respectievelijk de gebouwen en de kunstwerken ontwierpen, kwam het park in de periode 1910-1915 tot stand. Suys was hecht bevriend geraakt met Stuyt, die hij tijdens een pelgrimstocht naar Palestina in 1905 had leren kennen.

Voorportaal
Als kroon op het park moest er een grote basiliek verrijzen, gewijd aan het Heilig Hart van Jezus, en ontworpen door Stuyt. Niets minder dan de Aya Sofia in Istanbul diende als inspiratiebron voor het ontwerp. De ontstaansgeschiedenis van de basiliek moeten we plaatsen in het licht van de Heilig Hart-devotie die vanaf eind negentiende eeuw sterk opkwam in Europa. Wegens geldgebrek kon de reusachtige basiliek niet worden gerealiseerd; slechts het voorportaal kwam er, dat nog steeds dient als ingang van het huidige museum. Niettemin werd de Heilig Land Stichting een voor Nederlandse begrippen heel rooms en buitengewoon park. De kroon op de katholieke emancipatie.

Tot de jaren zestig bleef het een groot missiepark waarin het leven van Christus centraal stond. Door de opkomende secularisatie veranderde de doelstelling echter. Het was geen devotiepark meer, maar een bijbels openluchtmuseum. De katholieke missie vervaagde en de aandacht richtte zich meer op educatie voor een breder publiek. Aan het begin van de eenentwintigste eeuw richt het museum zich als Museumpark Orientalis op de drie grote monotheïstische godsdiensten, het christendom, het jodendom en de islam. Ook de gemeenschappelijke kernwaarden van de drie godsdiensten moeten worden uitgedragen, tot ongenoegen van het bisdom Den Bosch, dat juist de katholieke missie en het leven van Christus centraal wilde blijven stellen. Sinds het veranderde beleid is doorgevoerd, loopt het aantal bezoekers terug.

Zichtbaar
Momenteel is er een doorstart van het museum gaande. Er is een nieuw bestuur en dankzij een subsidie van de provincie Gelderland kan de restauratie van de vervallen objecten starten. Het toekomstige openluchtmuseum richt zich opnieuw op een breed publiek en op de interreligieuze dialoog, maar inmiddels met goedkeuring van het bisdom. De katholieke wortels van het museum vormen nu de basis voor het nieuwe concept en de ideeën van Suys zijn de leidraad.

Dat lijkt mij een verstandige en logische keuze, omdat de betekenis van het museum onduidelijk blijft zonder deze oorsprong zichtbaar te maken. Veel mensen zijn daar juist naar op zoek. Niet op een dwingende, maar op een informatieve wijze kunnen zij hiermee kennismaken. Zo houdt het museum zonder zijn wortels los te laten ook stand in de eenentwintigste eeuw.

Herman Wesselink (1978) is architectuurhistoricus. Hij doet onderzoek aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Voor protestant.nu schrijft hij over actuele zaken betreffende kerkgebouwen en religieus erfgoed.

(14 januari 2011)

Reacties
Schrijf als eerste een reactie!
(Log in om te kunnen reageren)
Log in met uw gegevens
Uw emailadres
Uw wachtwoord
Nog geen account?
Klik dan hier om te registreren.