'Beleef de Reformatie in Wittenberg'

Wie de Reformatie wil begrijpen, kan niet om de Duitse stad Wittenberg heen. In 2017 is het precies vijfhonderd jaar geleden dat Maarten Luther daar zijn 95 stellingen tegen de deur van de slotkapel, de toenmalige universiteitskerk, timmerde.


Door Herman Wesselink

Momenteel bereidt men zich in Wittenberg al voor op de jubileumviering van dit bijzondere moment in onze westerse (kerk)geschiedenis en dat de Reformatie vijf eeuwen aan de gang is. De oude binnenstad is goed gerestaureerd en de huidige slotkerk staat vanwege het bovengenoemde op de werelderfgoedlijst van de Unesco.

In de noordgevel van de slotkerk bevindt zich de beroemde deur met de 95 stellingen. De huidige deur is een negentiende-eeuwse replica. De oorspronkelijke houten deur met de stellingen ging bij beschietingen in de achttiende eeuw verloren. Ook van de kerk en het slot was weinig over. Echter vandaag komen honderden toeristen per dag langs de deur, ook al is het een replica. Sommigen staan minutenlang ernaar te kijken alsof het de echte deur is. Het zijn de echte stellingen, maar het is niet meer de echte, oorspronkelijke deur.

Bakermat
Dit maakt het interessant hoe wij de geschiedenis beleven. Echtheid en authenticiteit van een object of gebeurtenis spelen daarbij een belangrijke rol. De gerestaureerde slotkerk en de deur zetten Wittenberg op de kaart als dé bakermat van de Reformatie. Dat deze objecten er nu anders uitzien dan op het moment dat de Reformatie begon, doet er voor de meeste toeristen niet toe. Wat maakt het bekijken en beleven van de replica van de oorspronkelijke deur zo bijzonder?

Er is trouwens in het verleden al eens getwijfeld aan de juistheid van de informatie over de belangwekkende gebeurtenis in 1517. In 1962 heeft een Duitse kerkhistoricus beweerd dat Luthers stellingen een legende zouden zijn. Luther zou volgens hem brieven met zijn stellingen naar de bisschoppen van Maagdenburg en Brandenburg hebben gestuurd, maar daar nooit een antwoord op hebben ontvangen. Uit die brieven zou niet zijn gebleken dat er sprake was van de stellingen die tegen de kerkdeur bevestigd waren. Een brief van Luther uit 1518 zou de stellingen op de deur echter hebben bevestigd.

Opgesmukt
Hoe het ook zij, ondanks mogelijke twijfels over de echtheid van het verhaal en het niet meer bestaan van de oorspronkelijke deur, is het een heel gedenkwaardige plaats. Als je daar staat, word je denkbeeldig teruggeworpen naar de gebeurtenis van bijna vijfhonderd jaar geleden. Het is niet zozeer de onechtheid van de huidige deur, maar wel de geloofwaardigheid van het verhaal en zeker de oorspronkelijke plek, waar de huidige deur zich bevindt, die tot de verbeelding spreken.

Ik stond daar onlangs en alleen al omdat het daar gebeurd moet zijn, was het heel bijzonder om daar te zijn. De gereconstrueerde deur en de in neogotische stijl opgesmukte slotkerk doen weinig af aan de waarde en de belevenis van het begin van de Reformatie die in Wittenberg heeft plaatsgevonden. Een reis naar Wittenberg is daarom beslist de moeite waard.

Wie tenslotte niet overspoeld wil worden door de vele toeristen, kan gerust zijn hart ophalen in de vele fraaie achttiende- en negentiende-eeuwse Lutherse kerkgebouwen die Oost-Duitsland rijk is. Je ervaart de Reformatie (het Lutheranisme) daar in alle stilte, omdat er in de meeste kerken vrijwel geen toeristen komen.


Herman Wesselink (1978) studeerde in 2008 af als master Erfgoedstudies aan de Vrije Universiteit en werkte aan de digitalisering van het fotoarchief van het Historisch Documentatiecentrum van de VU. Hij werkt momenteel aan een promotieonderzoek naar religieus erfgoed.

(30 december 2011)

Reacties
Schrijf als eerste een reactie!
(Log in om te kunnen reageren)
Log in met uw gegevens
Uw emailadres
Uw wachtwoord
Nog geen account?
Klik dan hier om te registreren.