A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

RSS

Adama van Scheltema, Carel Steven

Gewijzigd op 23-07-2012 12:51 by host Gecategoriseerd als Markante protestanten
Afbeelding
Hervormd predikant (Den Haag 25 januari 1815 - Arnhem 12 augustus 1897)

Carel Steven Adama van Scheltema kwam als zoon van een Haagse kassier ter wereld. De kassier werd boekhouder bij de Landsdrukkerij, de zoon student theologie in Leiden. In 1839 slaagde hij voor het proponentsexamen, trad in het huwelijk en aanvaardde een beroep van de hervormde gemeente in Borssele.

Vijf jaar later, in 1844, verruilde het domineesgezin, waarin veertien kinderen zouden worden geworden (twee stierven als baby), de oever van de Westerschelde voor die van de Oosterschelde. Colijnsplaat werd Scheltema’s tweede standplaats, maar niet voor lang. In 1845, na een jaar, vertrok hij naar Hoorn, aan de boorders van de Zuiderzee. In 1849 werd de Amsterdamse Jordaan zijn nieuwe werkterrein.

Adama van Scheltema was geen predikant die zich tot de kansel en de studeerkamer beperkte. Levenslang streed hij tegen drankmisbruik. In 1844 werd hij lid van de Nederlandse vereniging tot afschaffing van sterkedrank, later ook bestuurslid. Na verloop van tijd kwam Scheltema tot de conclusie dat het uitbannen van alleen gedistilleerd halfbakken was. Hij werd geheelonthouder en ging, naar het voorbeeld van de Engelse Julia Wightman, drijvende kracht achter de Total Abstinence Society, ijveren voor een verbod op alle alcoholische dranken. Onbegrip was echter zijn deel.

Drankmisbruik stond dikwijls niet op zich en was symptoom van sociale misère. Daarom ging Scheltema in de Jordaan over tot de oprichting van een christelijk wijkverbond dat evangelieverbreiding paarde aan sociale verheffing van de arbeidersbevolking. Centrum van de activiteiten werd het Willemshuis in de Egelantiersstraat dat in 1864 de deuren kon openen. Omdat alcoholconsumptie ook een gevolg was van het gebrek aan schoon drinkwater nam Scheltema’s christelijke wijkvereniging het initiatief tot de aanleg van een waterleidingnet in een deel van de Jordaan.

Behalve in daad beoefende Scheltema de volksverheffing ook in woord. Van zijn hand verscheen proza en poëzie. Ook vertaalde hij stichtelijk werk uit het Engels, Duits en Frans. Behalve voor volksliteratuur ijverde Adama van Scheltema ook voor volkszang. Hij schreef vele liederen waarvan er twintig hun weg vonden naar de zangbundel van de hersteld-evangelisch lutherse kerk. Eén lied werd opgenomen in de hervormde bundel van 1938, gezang 5. ‘Scheepken onder Jezus’ hoede’ kreeg een plaats in de bundel van Johannes de Heer.

Volksverheffing en volkskerk waren voor Adama van Scheltema onlosmakelijk verbonden. Dit plaatste hem tegenover Abraham Kuyper die in 1870 naar de hoofdstad was beroepen. Hoewel Scheltema diens orthodoxe theologische opvattingen in grote lijnen onderschreef, was hij – ethisch en irenisch tot in al zijn vezels – mordicus tegen Kuypers separatistische machtsdrijven. De grote hervormde volkskerk moest te allen tijde bewaard blijven.

In 1881 ging Scheltema om gezondheidsredenen met emeritaat, al jaren kampend met eczeem. Het betekende niet dat hij zich uit het openbare leven terugtrok. Nog in hetzelfde jaar richtte hij, samen met een aantal medestanders, de Nationale Christen Geheel-Onthouders Vereniging waarvan hij eerst voorzitter, later erevoorzitter was. Ook redigeerde Scheltema het orgaan van de vereniging. Na vijftig jaar tegen de bierkaai te hebben gevochten kwam eindelijk de erkenning. Toen Adama van Scheltema in 1897 stierf was geheelonthouding een geaccepteerd maatschappelijk streven, niet in het minst door de aan weg timmerende socialistische beweging. Daarin zou een van zijn kleinzoons, ook Carel Steven geheten, zich als dichter onderscheiden.

Auteur: Peter Bak, voor Protestant.nl, 8 april 2009

Verder lezen: J.A. Zeilstra, ‘C.S. Adama van Scheltema’, in: Biografisch lexicon voor de geschiedenis van het Nederlands Protestantisme, III (Kampen 1988), 15-16

Thank you for evaluating SQLViewPro. If after your evaluation you wish to support great DotNetNuke software, please visit the store to purchase a membership. Use discount code 'TRIAL' at checkout for 10% off!