A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

RSS

Alting, Menso

Gewijzigd op 29-08-2012 14:05 by host Gecategoriseerd als Markante protestanten
Afbeelding
Predikant en kerkhervormer (Eelde 9 november 1541 - Emden 7 oktober 1612)

Menso Alting, zoon van de schulte van Eelde, de hoogste bestuurder, was voorbestemd om priester te worden. Hij werd eerst onderwezen aan de latijnse school in Groningen, vervolgens in het Duitse Nordrhein Westfalen, achtereenvolgens in Münster, Hamm en Keulen. Volgens zijn vriend en biograaf Ubbo Emmius kwam Alting door kritische lezing van de bijbel, met name de brief van Paulus aan de Romeinen, tot het reformatorische geloof. In 1565 vertrok Alting naar Heidelberg waar hij zich verder in de leer van het protestantisme verdiepte. Een jaar later werd hij er tot predikant gewijd en keerde terug naar Nederland. Hij hield hagepreken in Helpman, vlakbij de stad Groningen, en werd predikant in het Drentse Sleen, waar zijn protestantse boodschap maar weinig gehoor vond.

De komst in 1567 van de Spaanse landvoogd Alva, die in opdracht van koning Filips II orde op katholieke zaken moest stellen in de opstandige Nederlanden, was voor Alting reden naar Duitsland uit te wijken. Hij belandde in de Paltz waar hij Liezelsheim, Dirmstein en Heidelberg als predikant diende. In 1575 nam Alting, na tweemaal te hebben geweigerd, een beroep aan naar Emden. De stad, voor bijna de helft bevolkt door protestantse vluchtelingen uit de Nederlanden, werd geteisterd door een pestepidemie die ook de predikanten had getroffen, op één na. Altings komst was daarom dringend gewenst.

In oktober 1575 werd Alting in de Noord-Duitse stad bevestigd. Onder zijn kerkelijke maar ook politieke leiding won het calvinisme steeds meer terrein. Zijn invloed reikte ook tot de andere zijde van de Dollard. Nadat Maurits en Willem Lodewijk van Nassau de stad Groningen in 1594 op de Spanjaarden hadden veroverd, hield Alting er een dankstond en stelde een calvinistische kerkorde voor de stad op. Dit optreden bracht hem in conflict met de Oost-Friese graaf Edzard II die de leer van Luther voorstond maar tegelijkertijd – opportunisme bewandelt soms wonderlijke wegen – Spaansgezind was. De magistraat zette Alting af als predikant, maar moest het hoofd buigen voor de Emdense bevolking die het voor haar herder opnam.

Het jaar erop, maart 1595, nam de door Alting aangevuurde calvinistische kerkenraad de macht in de stad over. Het lutheranisme werd verboden, de Republiek om hulp gevraagd; Nederlandse troepen trokken naar Emden, graaf Edzard gaf zich gewonnen. Hij erkende de Republiek als wettige staat en moest toestaan dat de gereformeerde kerk in Emden tot publieke kerk werd verheven, onder protectie van de Republiek die hiertoe een garnizoen in de havenstad legerde. Nederlands werd de officiële taal van het stadsbestuur.

Alting, die ook was betrokken bij de verbreiding van de reformatie in Drenthe, was een strenge onderwijzer in de reformatorische leer. Hij huldigde de calvinistische avondmaalsleer, meer verlichte opvattingen van kerkhervormers als Zwingli afwijzend. In Emden nam hij harde maatregelen tegen de vele wederdopers die er hun toevlucht hadden gezocht. Ook kantte Alting zich tegen de leer van de arminianen. Zijn zoon Hendrik, die hoogleraar theologie in Heidelberg werd, was even rechtzinnig in de leer en koos tijdens de Dordtse synode de kant van Gomarus. Kleinzoon Jacobus, hoogleraar theologie in Groningen, verliet het rechte pad en werd ontvankelijk voor de opvattingen van Descartes en Coccejus. Een van zijn studenten was Balthasar Bekker wiens vriend en mentor hij werd.

Auteur: Peter Bak, voor Protestant.nl, 6 april 2009

Verder lezen: H.P. Schaap, De reformator Menso Alting en onze afstamming uit het oud-Drentse geslacht Alting (Assen 1961)

Informatie op internet: Digitale bibliotheek Nederlandse letteren

Thank you for evaluating SQLViewPro. If after your evaluation you wish to support great DotNetNuke software, please visit the store to purchase a membership. Use discount code 'TRIAL' at checkout for 10% off!