A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

RSS

Bakker, Jan de

Gewijzigd op 29-08-2012 14:26 by host Gecategoriseerd als Markante protestanten
Afbeelding
Priester, martelaar van de reformatie (Woerden ca september 1499 - Den Haag 15 september 1525)

Jan Jansz was een zoon van Jan Dirksz, een Woerdenaar die de kost verdiende als koster. In 1511 stuurde hij zijn zoon naar de kapittelschool in Utrecht. Drie jaar later ging Jan naar de domstedelijke Hieronymusschool van de broeders van het gemene leven. Hij kreeg er les van Hinne Rode, een wegbereider van de reformatie die in 1523 en 1524 geruime tijd in de Zürichse kring van Zwingli zou verblijven.

Omstreeks 1520, nadat Jansz de Hieronymusschool had doorlopen, keerde hij terug naar Woerden waar hij was voorbestemd om in het kostersambt van zijn vader te treden. Hij ontpopte zich echter als criticaster van de katholieke geloofsleer. Hieruit sprak de invloed van Rode, maar ook van Luther die in 1517 zijn 95 stellingen wereldkundig had gemaakt. Jans vader, kennelijk geschrokken van de nieuwe denkbeelden van zijn zoon, wist hem zo ver te krijgen dat hij naar Leuven reisde om onder het gehoor van Erasmus plaats te nemen. De woorden van de irenische humanist misten hun uitwerking. Toen Jan in 1522 terugkwam hekelde hij de kerk en haar leer in bijkans nog fellere bewoordingen.

Toch – en weer op aandrang van zijn vader – liet Jan Jansz zich in Utrecht tot priester wijden. Hij werd pastoor in Jacobswoude, het huidige Woubrugge, maar predikte allerminst in de geest van Rome. Jansz verkondigde de leer van Luther en staakte het vieren van de mis, wat zijn positie onhoudbaar maakte. Opnieuw keerde hij terug naar zijn geboorteplaats waar hij in hechtenis werd genomen. Lang duurde de gevangenschap niet. Denkbaar is dat Jansz is vrijgelaten op voorwaarde dat hij zich niet meer in Woerden en wijde omgeving zou vertonen. Hij begaf zich in ieder geval naar Wittenberg, de woonplaats van Luther, die hij – naar eigen zeggen, tijdens verhoren – niet heeft ontmoet.

In de zomer van 1523 dook Jansz weer in Woerden op, om vervolgens enige tijd als reformatieverkondiger door de Nederlanden te trekken, fel van leer trekkend tegen mis, aflaat, priesterschap en celibaat. Een jaar later was Jansz weer terug in Woerden waar hij in het geheim in het huwelijk trad, met een vrouw die veel ouder was. De kost verdiende hij als bakker, maar naar verluidt oefende Jansz ook het priesterambt nog uit. Zijn echtverbintenis lekte uit, en ook door zijn ageren, nota bene in de biechtstoel, tegen de aflaatpraktijken vestigde ‘Jan de Bakker’ de aandacht van kettervolgers op zich.

In mei 1525 werd hij gearresteerd en overgebracht naar de Gevangenpoort in Den Haag waar hij tijdens verhoren niets terugnam van zijn opvattingen. Ook de komst van zijn vader, inmiddels afgezet als koster, kon Johannes Pistorius, zoals Jansz’ latijnse naam luidde, niet vermurwen. De doodstraf was het gevolg, voltrokken op 15 september 1525 waarbij de gezagsdragers weinig aan het toeval wensten over te laten. Op de brandstapel werd Jan de Bakker, terwijl het vuur al brandde, eerst gewurgd waarna de ontploffing van een zakje buskruit om zijn hals de genadeklap bracht.

Auteur: Peter Bak, voor Protestant.nl, 30 maart 2009

Verder lezen: J.W. Gunst, Johannes Pistorius Woerdensis (Hilversum 1925)

Thank you for evaluating SQLViewPro. If after your evaluation you wish to support great DotNetNuke software, please visit the store to purchase a membership. Use discount code 'TRIAL' at checkout for 10% off!