A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

RSS

Bekker, Balthasar

Gewijzigd op 29-08-2012 14:55 by host Gecategoriseerd als Markante protestanten
Afbeelding
Gereformeerd predikant en theoloog (Metslawier {Fr.} 20 maart 1634 - Amsterdam 11 juni 1698)

Balthasar Bekker was de zoon van een uit Westfalen afkomstige predikant die de Friese gemeente Metslawier (bij Dokkum) diende. In 1646 nam hij een beroep naar het Groningse Warfhuizen aan. Vier jaar later schreef hij zijn zoon, die hij tot dan toe zelf had onderwezen, als student aan de Groningse universiteit in.

Balthasar volgde colleges theologie en letteren, studies die hij in 1654 voortzette aan de hogeschool van Franeker. Een jaar later legde Bekker zijn proponentsexamen af, maar omdat een beroep op zich liet wachten werd hij rector van de latijnse school in Franeker. In 1657 werd hij predikant in Oosterlittens (tussen Leeuwarden en Sneek) waar hij negen jaar zou blijven. Bekkers persoonlijk leven ging er door diepe dalen: eerst moest hij drie kinderen ten grave dragen, vervolgens zijn vrouw. Door in de rouwdienst voor zijn vrouw een collega te laten voorgaan trotseerde Bekker een verbod van de provinciale synode die hierin een rooms gebruik zag. Bekker werd berispt, wat de polemist in hem wakker maakte. Tijdens zijn promotie tot doctor in de theologie, in 1655, verdedigde hij ook – en uitdrukkelijk – het recht op lijkpredikatie. Dit deed hij niet alleen ten overstaan van de promotiecommissie, maar ook voor een gehoor van meer dan honderd predikanten die voor een synodevergadering in Franeker aanwezig waren. Bekker had ze persoonlijk voor de plechtigheid uitgenodigd. Een jaar later verscheen zijn Berigt van ’t gebruik of misbruik der lyk-reden en lyk-predikatiën waarin hij zich nogmaals tegenover het kerkelijk gezag rechtvaardigde.

Het bleek geen beletsel voor een beroep naar Franeker waar Bekker in 1668, als gevolg van een publicatie ter verdediging van de filosofie van Descartes, opnieuw middelpunt van discussie werd. Ook zijn boek De vaste spijze der volmaakten, dat twee jaar later verscheen, zorgde voor rumoer. Het wemelde van ‘onreghtsinnigheden’, zo werd beweerd, ‘besonderlik cartesiaansche’. Een beroep uit Loenen, in 1674, kwam als een verlossing. Twee jaar later verhuisde Bekker naar Weesp, om op oudejaarsdag 1679, na een intermezzo als legerpredikant, in Amsterdam te worden bevestigd.

Ook in de hoofdstad bediende Bekker zowel het woord vanaf de kansel als vanachter de schrijftafel. In 1683 publiceerde hij Ondersoek van de betekening der cometen, een weerlegging van de wijdverbreide opvatting dat staartsterren voorbodes van Goddelijke wraakoefeningen waren. Het boek was de opmaat tot De betoverde weereld, een vierdelige studie die tussen 1691 en 1694 verscheen en in het Duits, Frans en Engels zou worden vertaald. In De betoverde weereld rekende Bekker af met het bestaan van heksen, boze geesten, duivels en wat dies meer aan volksgeloof werd beleden. De rede moest zegevieren.

Het boek, een van de belangrijkste werken van de vroege Verlichting en verkocht in duizenden exemplaren, bracht Bekker opnieuw in conflict met de kerkelijke autoriteiten, vooral omdat hij bijbelteksten over de duivel niet letterlijk wilde opvatten. Hij werd afgezet als predikant en uitgesloten van het avondmaal. Brodeloos werd Bekker niet: Amsterdams regenten weigerden het synodevonnis te erkennen en bleven hem zijn traktement uitbetalen. Voor Bekker was dit een schrille troost. Tot zijn dood, in 1698, heeft hij herhaaldelijk geprobeerd weer toegang tot de avondmaalstafel te krijgen – tevergeefs. Bekkers lot is des te wranger omdat hij in de zeden niet wezenlijk anders lijkt te hebben gedacht dan de rechtzinnige Voetius en diens volgelingen. Vroomheid en Verlichting konden ook samengaan.

In zijn geboortedorp Metslawier werd in 2002 een standbeeld van Bekker onthuld.

Auteur: Peter Bak, voor Protestant.nl, 4 februari 2009

Verder lezen: J. van Sluis, Bekkeriana. Balthasar Bekker biografisch en bibliografisch (Leeuwarden 1994) ; A.C. Fix, Fallen angels. Balthasar Bekker, spirit belief, and confessionalism in the seventeenth century Dutch republic (Dordrecht 1999) ; Annemarie Nooijen, Unsern grossen Bekker ein Denkmal?' Balthasar Bekkers Betoverde Wereld in den deutschen Landen zwischen Orthodoxie und Aufklärung'' (Münster 2009)

Informatie op internet:Digitale bibliotheek voor Nederlandse letteren ;

Thank you for evaluating SQLViewPro. If after your evaluation you wish to support great DotNetNuke software, please visit the store to purchase a membership. Use discount code 'TRIAL' at checkout for 10% off!