A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

RSS

Beza, Theodore

Gewijzigd op 31-08-2012 12:26 by host Gecategoriseerd als Markante protestanten
Afbeelding
Frans theoloog en kerkhervormer (Vézely 24 juni 1519 - Genève 13 oktober 1605)

Theodore Beza, ook wel Théodore de Bèze, was afkomstig uit een voornaam Bourgondisch geslacht. Zijn vader was gouverneur van Vézelay, een stadje zestig kilometer ten noordwesten van Dijon waar Theodore op 24 juni 1519 werd geboren. Ook de beide broers van zijn vader stonden in aanzien. Nicolas was lid van het Parijse parlement, Claude was abt van een cisterciënzerklooster.

Oom Nicolas was bijzonder op de jonge Theodore gesteld en nam hem mee naar Parijs waar hij naar school ging. In 1528, negen jaar oud, vertrouwde Nicolas zijn neef toe aan de humanistische, luthersgezinde geleerde Melchior Wolmar die eerst aan de universiteit van Orléans doceerde, vervolgens – vanaf 1530 – in Bourges, centrum van de Franse reformatie. Een van Wolmars studenten was een uit het Noord-Franse Noyon afkomstige letterenstudent, Jean Cauvin, ofwel Johannes Calvijn. Nadat Wolmar in 1535 wegens zijn reformatorische opvattingen naar het buitenland moest uitwijken, keerde Beza terug naar Orléans waar hij in 1539 zijn rechtenstudie voltooide. Hij vestigde zich in Parijs waar hij zich de geneugten des levens niet ontzegde. Hij maakte er naam met Poemata juvenilla, een in 1548 verschenen bundel met neolatijnse, vaak erotische verzen. In hetzelfde jaar toonde het leven zijn donkere zijde. Beza werd zwaar ziek en kwam tot het inzicht dat er meer was tussen hemel en aarde. Geïnspireerd door een boek van de Zwitserse kerkhervormer Heinrich Bullinger, een leerling van Zwingli, bekende hij zich definitief tot de leer van de reformatie. Hij vertrok naar Genève waar hij door Calvijn werd ontvangen en waar zijn vier jaar eerder, in het geheim gesloten huwelijk, met een meisje van lagere stand, kerkelijk werd bevestigd.

In 1549, op de terugweg van Tübingen waar hij zijn voormalige leermeester Wolmar had bezocht, deed Beza Lausanne aan. Hij zou er vier jaar blijven, als hoogleraar grieks, op voorspraak van kerkhervormer Pierre Viret. Ook schreef Beza in Lausanne het bijbelse drama Abraham Sacrifiant, over het door God van Abraham verlangde ultieme offer: dat van zijn zoon Isaak. Met de tragedie verwierf Beza zich een voorname plaats in de Franse toneelliteratuur. Ook liet hij een latijnse vertaling van het nieuwe testament het licht zien.

Na een conflict met het stadsbestuur van Lausanne, dat de zelfstandigheid van de reformatorische gemeente betwistte, week Beza in 1558 uit naar Genève waar hij, hoogleraar en predikant, Calvijns naaste medewerker werd. Beza werd de eerste rector van de in 1559 opgerichte Academie, een opleiding voor predikanten uit alle streken van Europa waar de leer van de reformatie wortel had geschoten. Nog geen jaar na zijn benoeming vertrok Beza echter naar zijn geboorteland om zich aan het hoofd van de hugenoten te stellen. In 1563 dwong de snel verslechterende gezondheid van Calvijn hem naar Genève terug te keren. Toen de grote reformator in mei 1564 stierf was Beza zijn aangewezen opvolger. Hij kreeg groot gezag, zowel op kerkelijk als maatschappelijk terrein. Intellectueel en dogmatisch was hij Calvijns mindere, maar hij compenseerde dit met zijn oratorische talent en bestuurlijke bekwaamheid.

Vanuit Genève bleef Beza zich het lot van de hugenootse kerk aantrekken. De Bartholomeusnacht van 23 op 24 augustus 1572, de Parijse moordpartij op de hugenoten die werd gevolgd door een natiewijde vervolging die twintigduizend hugenoten het leven kostte, leidde tot het geschrift De jure magistratuum. Hierin verdedigde Beza het recht van opstand tegen een tirannieke vorst, in afwijking van Calvijn die lijdelijk verzet voorstond. Tot 1580, toen Beza zijn publieke ambten neerlegde, zat menig Nederlandse theologiestudent in de Geneefse Academie onder zijn gehoor, onder wie Arminius en Johannes Uyttenbogaert. Zij zouden later de predestinatieleer, die Beza te vuur en te zwaard verdedigde, verwerpen en als remonstranten hun eigen weg gaan.

Auteur: Peter Bak, voor Protestant.nl, 4 mei 2009

Verder lezen: J. Raitt, The Eucharistic Theology of Theodore Beza (Chambersburg 1972) ; T. Maruyama, The Ecclsesiology of Theodore Beza (Genève 1978) ; C. van Sliedregt, Calvijns opvolger Theodorus Beza (Leiden 1996)

Thank you for evaluating SQLViewPro. If after your evaluation you wish to support great DotNetNuke software, please visit the store to purchase a membership. Use discount code 'TRIAL' at checkout for 10% off!