A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

RSS

Eerdmans, Bernardus Dirks

Gewijzigd op 23-07-2012 12:57 by host Gecategoriseerd als Markante protestanten
Afbeelding
Hervormd predikant, oudtestamenticus en politicus (Maasdam 24 april 1868 - Leiden 29 april 1948)

Eerdmans was een provocateur. Gevestigde opvattingen brak hij met graagte tot de grond toe af, sarcasme niet schuwend. Voeg daarbij een hoekig en autoritair karakter, en zie daar een theoloog en hoogleraar die weinig gezien was. Terwijl Eerdmans bijzonder begaafd was. Hij beschikte over grote wetenschappelijke originaliteit en kon bogen op een verbeeldingskracht die niet velen was gegeven.

De lust te tarten demonstreerde Eerdmans reeds als lid van het studentendispuut QSV. Hij verdedigde er eens de stelling dat bordelen een noodzakelijk maatschappelijk kwaad waren. Toen hem een andere keer werd opgedragen een aantal gedichten te reciteren kwamen zes woorden over zijn lippen: ‘Hier ligt Poot, hij is dood.’ Om zich vervolgens vrolijk te maken over de ontstane consternatie.

Na promotie, in 1891, maakte Eerdmans intensieve studie van de volken te midden waarvan het oudtestamentische Israël had geleefd, van hun talen en culturen. Hiervoor reisde hij naar Leipzig, Heidelberg en Londen. In 1896 werd hij predikant in het Noord-Hollandse Midwoud, gelegen tussen Medemblik en Hoorn. Lang bleef Eerdmans er niet. Twee jaar later werd hij aan de Leidse universiteit benoemd tot hoogleraar in de geschiedenis van de Israëlische godsdienst en letterkunde en de uitlegging van het oude testament. Onmiddellijk sloeg Eerdmans in Leiden nieuwe wegen in. Voor een goed begrip van de godsdienst van het volk Israël schoot het oude testament te kort. Israëls religie moest worden bestudeerd in de context van de godsdiensten die door de omringende volken werden aangehangen. Deze opvatting deed Eerdmans breken met de opvatting dat het volk Israël een bijzondere goddelijke openbaring ten deel was gevallen. Tot de zevende eeuw voor Christus beleed Israël, evenals andere volken in het Nabije Oosten, een polytheïstische godsdienst. Jahweh, door Eerdmans consequent als ‘Jahu’ aangeduid, was een god te midden van andere.

Binnen de geijkte godgeleerde wetenschap vond het alles geen genade. Eerdmans werd mikpunt van hoon en kritiek, reden aan zijn professoraat de brui te geven en de politiek in te gaan. Eerdmans werd actief voor de Liberale Staatspartij, als gemeenteraadslid in Leiden (1917-1927) en Tweede-Kamerlid (1914-1918, 1931-1933). In de Kamer onderscheidde hij zich door zijn grote afkeer van socialisme en pacifisme. Vrede was volgens Eerdmans slechts mogelijk door onderhandelingen vanuit krachtige posities, militaire inbegrepen, waarmee hij lijnrecht tegenover zijn Leidse collega Heering stond.

In 1927, toen zijn wetenschappelijke opvattingen bredere ingang hadden gevonden, keerde Eerdmans, die ook actief was voor de Nederlandse Protestantenbond en de VPRO, naar zijn Leidse leerstoel terug. Ook vatte hij de pen weer op, met in 1930 als resultaat het tweedelige De godsdienst van Israël waarin hij zijn gelijk probeerde te claimen. Het werk kreeg behoorlijk wat weerklank, maar nam niet weg dat Eerdmans een geïsoleerde figuur bleef, ook binnen zijn eigen faculteit.

Frustratie was het gevolg. Na zijn emeritaat verkocht Eerdmans het grootste deel van zijn bibliotheek en vertrok naar Zuid-Frankrijk. De oorlog, twee jaar later, dreef hem terug naar Leiden. Het theologisch bloed ging toch weer kruipen waar het niet gaan kon, maar ook de studies die tot Eerdmans dood, in 1948, zouden verschijnen brachten niet de faam waarop hij vijftig jaar lang rekende. Een van Eerdmans leerlingen, Martin Beek, werd grondlegger van de Amsterdamse School.

Auteur: Peter Bak, voor Protestant.nl, 12 augustus 2009

Verder lezen: C. Houtman, ‘Eerdmans, Bernardus Dirks’, in: Biografisch Lexicon voor de geschiedenis van het Nederlandse protestantisme, III (Kampen 1988), 101-105; J.P. Heering, ‘B.D. Eerdmans (1868-1948): “the lonely critic”’ in: R.B. ter Haar Romeny, Quisque suis viribus  1841-1991. 150 jaar theologie in dertien portretten (Leiden 1991)

Informatie op internet: Parlement & Politiek

Thank you for evaluating SQLViewPro. If after your evaluation you wish to support great DotNetNuke software, please visit the store to purchase a membership. Use discount code 'TRIAL' at checkout for 10% off!