A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

RSS

Ligt, Bartholomeus de

Gewijzigd op 16-07-2012 09:22 by host Gecategoriseerd als Markante protestanten
Afbeelding
Christen-socialist en antimilitarist (Schalkwijk 17 juli 1883 - Nantes 3 september 1938)

Toen zijn vader, hervormd predikant, aangifte ging doen van zijn geboorte en uitgelaten onderweg was naar het Schalkwijkse gemeentehuis, kwam hij een van zijn ouderlingen tegen. ‘Man, houd je toch rustig!’ maande de ambtsdrager de trotse vader. ‘Wie weet wat God met hem voorheeft. Hij kan wel eeuwig verdoemd zijn.’ Bart de Ligt mocht de anekdote later graag vertellen, want verdoemd wérd hij – door velen, gezagsdragers van kerk en staat voorop. Zijn aangeboren drang naar vrijheid had hem allereerst doen opstaan tegen zijn vader, een strijdbare en strenge rechts-confessionele predikant die de Dordtse leerstellingen onverkort wenste te handhaven. Grote bewondering had Bart echter voor grootvader De Ligt, een huisschilder die het lef had gehad zijn katholieke geloof af te zweren en naar de hervormde kerk over te gaan. Grote liefde koesterde de domineeszoon voor zijn moeder, die hem de weldaden van het christendom voorspiegelde als een in het verschiet liggende gouden stad.

Opstand tegen het gezag van zijn vader, bewondering voor de moed van zijn grootvader en trouw aan het idealisme van zijn moeder: het is Bart de Ligts heftige leven in een notendop. Zijn jongensjaren bracht hij op de Utrechtse Heuvelrug door, in Rhenen waarnaar zijn vader in 1886 was beroepen. Bart werd er gegrepen door de ellendige omstandigheden waaronder de arbeiders in de sigarenfabrieken leefden en werkten. Als leerling van het stedelijk gymnasium in Middelburg, zijn vaders derde en laatste standplaats, ontwikkelde Bart zich meer buiten dan binnen de schoolmuren. Hij las veel (Van Eeden, Gorter, Kuyper, Tolstoi), bracht veel tijd in de Walcherse natuur door en werd een geoefend organist.

In 1903 ging De Ligt, toch in het voetspoor van zijn vader, theologie studeren in Utrecht, maar de studie kon hem niet erg boeien. Die bestond, vond hij, te zeer bij de gratie van boekenkennis en had te weinig voeling met de politiek-maatschappelijke realiteit. Wel boeiden De Ligt de gastcolleges van de Leidse filosoof G.J.P.J. Bolland die hem in aanraking bracht met het idealistische gedachtegoed van Hegel. Tijdens zijn studententijd sloot De Ligt vriendschap (‘Ik heb hem liefgehad als mijn lijfelijken broeder’) met A.H. de Hartog, predikant op het breukvlak van theologie en filosofie. De Hartog bracht De Ligt tot het inzicht dat de bijbel en de moderne wetenschap elkaar allerminst hoefden te bijten, omdat het geloof niet draaide om historische feiten maar om ‘heilsfeiten’.

Na zijn studie vestigde De Ligt zich in 1910 als predikant in het Brabantse Nuenen waar de kleine gemeente tijd te over liet voor studie en maatschappelijke activiteiten. De Ligt vormde een hechte kring met studievriend Année Rinzes de Jong en het echtpaar John William Kruyt en Truus Hogerzeil met wie hij in 1909 was toegetreden tot het christelijk-sociale tijdschrift Wereldvrede. Het blad ging eind 1910 ter ziele waarna de Wereldvredegroep tot de Bond van Christen-Socialisten toetrad. Eind juli 1914 namen De Ligt, De Jong en het echtpaar Kruyt de redactie van het bondsorgaan Opwaarts op zich. Een paar weken later brak in Europa oorlog uit. Terwijl Nederland zich angstvallig neutraal hield, hekelde De Ligt de militaire strijd als een kapitalistische schanddaad die vloekte met het evangelische liefdesbeginsel maar niettemin door de kerken werd gesteund. De Ligt riep op tot dienstweigering, werkstaking en demobilisatie, wat er in 1915 toe leidde dat hij door de militaire autoriteiten werd verbannen uit de zuidelijke provincies. Dit alles leidde tot een verwijdering van De Hartog die van De Ligts revolutionaire activiteiten niets moest hebben, evenmin van diens steeds vrijzinniger wordende geloofsopvattingen. Ook de hervormde synode kon het allemaal niet bekoren en berispte De Ligt begin 1916 waarop hij ontslag nam als predikant. Een jaar later werd hij ook uit Overijssel en Gelderland verbannen en belandde hij wegens opruiing zelfs drie maanden achter de tralies.

Een diepe geestelijke crisis leidde in 1919 tot een breuk met zowel de Bond van Christen-Socialisten als met zijn geloof. De Ligt omarmde het vrijdenken, erop vertrouwend dat de mens als redelijk en zedelijk denkend wezen zijn maatschappelijke verantwoordelijkheid nam. In dit licht begroette hij de Russische revolutie, maar het geweld en de onderdrukking die in de communistische heilsstaat snel veld wonnen stelden De Ligt diep teleur. Ten koste van zijn engagement ging het niet. Hij werd actief in de Internationale Antimilitaristische Vereeniging waarvan hij het orgaan De wapens neder redigeerde. Voorts was De Ligt, die leefde van financiële steun van vrienden en van het geld van zijn vrouw, betrokken bij de Bond van Revolutionair-Socialistische Intellectueelen, als bestuurslid en voorzitter. Ook behoorde hij tot de rijen van het Sociaal-Anarchistisch Verbond.

In 1925 koos De Ligt voor een rol op de achtergrond. Van jongs af aan worstelend met zijn gezondheid verhuisde hij met zijn gezin naar Zwitserland, ook om meer tijd voor studie te kunnen vrijmaken. Dit resulteerde in zijn tweedelige hoofdwerk Vrede als daad dat tussen 1931 en 1933 verscheen. Ook publiceerde De Ligt zijn briefwisseling met Gandhi (Een wereldomvattend vraagstuk) en schreef hij een biografie van Erasmus. Als gevolg van de groeiende oorlogsdreiging stortte De Ligt zich medio jaren dertig ook weer in organisatorisch vredeswerk, wat een te zware wissel op zijn wankele gezondheid trok. Begin september 1938 overleed hij tijdens een verblijf in Frankrijk, op het station van Nantes, op weg naar huis.

Auteur: Peter Bak, voor Protestant.nl, 13 december 2010

Verder lezen: Herman Noordegraaf, Niet met de wapenen der barbaren. Het christen-socialisme van Bart de Ligt (Baarn 1994)

Informatie op internet: Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging ; Biografisch Woordenboek van Nederland ;Digitale bibliotheek voor de Nederlandse letterkunde

Thank you for evaluating SQLViewPro. If after your evaluation you wish to support great DotNetNuke software, please visit the store to purchase a membership. Use discount code 'TRIAL' at checkout for 10% off!