A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

RSS

Noordmans, Oepke

Gewijzigd op 14-09-2012 16:37 by host Gecategoriseerd als Markante protestanten
Afbeelding
Hervormd predikant (Oosterend Fr. 18 juli 1871 - Lunteren 5 februari 1956)

'Dat van die leerstoel is zo erg niet,' zei Noordmans eens tegen Buskes. Tot tweemaal toe, in 1926 en 1934, werd hij gepasseerd voor een kerkelijk hoogleraarschap in Utrecht. Maar Noordmans had er vrede mee. ‘Ik kan ook wel van de grond praten.’ Eigenlijk had hij aan academische theologiebeoefening een hekel. Door God tot onderwerp van wetenschap te maken verloor menig theoloog mens en maatschappij uit het oog. In zijn dorpspastorie begroef Noordmans zich graag onder de werken van Plato, Augustinus, Dante, Calvijn, Descartes, Spinoza en Dostojevski. Maar de studeerkamer was heel het leven niet.

Noordmans was secretaris van de vereniging Kinderzorg, hield talrijke lezingen voor de volksuniversiteit en ijverde als hoofdbestuurslid van de Bond van Nederlandse predikanten voor verbetering van de traktementen. Oepke Noordmans groeide op in een Fries gezin ‘waarover nog iets van de naschemer van het reveil lag,’ karakteriseerde hij het naderhand. ‘Waarvan de bibliotheek een goede voorraad “oude schrijvers” bevatte; waarin Heraut en Standaard van het begin af gelezen werden.’ Vader Durk Piers Noordmans, een boer die zich in 1867 in Oosterend had gevestigd, behoorde tot de kring van de Vrienden der Waarheid. In 1886 ging hij, als geestverwant van Hoedemaker, echter niet met de Doleantie mee. De weerzin tegen de uittocht van Kuyper en de zijnen ging bij Noordmans senior zelfs zó ver dat hij zijn zoon Oepke in 1888, nadat de rector zich tot de dolerenden had bekend, van het gymnasium in Zetten haalde.

Drie jaar later voltooide Oepke zijn gymnasiumstudie alsnog en ging in Leiden theologie studeren. Gunning, voorman van de ethische richting, werd er zijn leermeester. Binnen een jaar legde Noordmans zijn propedeutisch examen af, maar vervolgens kwam de klad in de studie; hij raakte zwaar overspannen en kon zijn studie pas in 1899 weer vervolgen – in Utrecht waar hij in 1903 zijn proponentsexamen behaalde. De weg naar de pastorie voerde Noordmans terug naar zijn geboortegrond. Idsegahuizen-Piaam, ten westen van Bolsward, werd zijn eerste gemeente. Vanuit de pastorie wilde Noordmans zich op het doctoraalexamen voorbereiden maar de grote wereldlijke en kerkelijke schrijvers trokken hem meer dan de theologische handboeken. Uiteindelijk besloot Noordmans de academische studie te laten voor wat zij was.

In 1910 aanvaardde hij een beroep naar Suameer, een dorp tussen Leeuwarden en Drachten. Hier ging Noordmans zich ook op maatschappelijk terrein manifesteren: kinderzorg, volksuniversiteit, predikantenbond. Ook trad Noordmans toe tot de redactie van het Hervormd Zondagsblad voor de provincie Friesland waarin hij zich onderscheidde als vroege pleitvoerder van een nieuwe kerkorde. In 1923 vertrok Noordmans naar het Gelderse Laren. Drie jaar later werd hij voorgedragen voor een professoraat in Utrecht, maar de leerstoel ging aan hem voorbij. Inmiddels was Noordmans – mede onder invloed van de verschrikkingen die de oorlog van ’14-’18 had gebracht – bezig de steven te wenden van Gunnings ethische theologie naar de dialectische theologie van Karl Barth. Noordmans ging in Nederland de weg voor de Zwitserse theoloog banen, zonder overigens een volbloed barthiaan te worden.

In de jaren dertig trad Noordmans toe tot het moderamen van de vereniging Kerkopbouw die de hervormde kerk nieuw elan wilde inblazen, onder meer door de kerkorde in rapport met de tijd te brengen. Zonder slag of stoot ging dit niet. Noordmans bestreed Haitjema, voorzitter van het verwante Verbond tot Kerkherstel die theologisch kaarsrechte lijnen wilde trekken. Noordmans echter kende minder rechtzinnige denominaties ook een plaats onder het nieuwe kerkdak toe, zeggend dat de belijdenisgeschriften geen stok waren om te slaan, maar een staf om méé te gaan. Wat de vernieuwing van de liturgie betrof werd Noordmans de tegenvoeter van Van der Leeuw die naar zijn mening de eredienst tot een cultusmysterie verlaagde. Prediking en sacramentsbediening verwerden tot vage riten die de bediening van het woord van God, volgens Noordmans het kloppende hart van de kerk, gingen overstemmen. ‘Voor Noordmans brengt niet het mysterie maar de klaarheid, de prediking en de Geest sfeer in de kerk,’ schreef Buskes. ‘Niet het altaar maar de kansel wenst hij in het koor.’

Maatschappelijk engagement en cultuursensibiliteit deden Noordmans reeds begin jaren dertig waarschuwen voor het nieuwe heidendom dat enkele tientallen kilometers ten oosten van zijn Larense pastorie de kop opstak. De te vernieuwen algemene christelijke kerk mocht niet bij Winterswijk en Glanerbrug halt houden, werd niet gebouwd op bodem, ras of bloed. Met een bang hart zag Noordmans, sinds 1935 eredoctor van de Groningse rijksuniversiteit, de bruine hordes op 10 mei 1940 de Achterhoek doortrekken. Drie jaar later ging hij met emeritaat en vestigde zich in Lunteren van waaruit hij na de bevrijding zijn stem bleef verheffen, onder meer in het blad In de waagschaal. Brede bekendheid kreeg Noordmans met zijn meditatiebundels, onder meer Gestalte en geest. In 1972, zestien jaar na zijn dood, belastte een groep gereformeerde en hervormde theologen zich met de uitgave van Noordmans Verzamelde werken, die tussen 1978 en 2004 in tien delen zouden verschijnen.

Auteur: Peter Bak, voor Protestant.nl, 30 mei 2011

Verder lezen: E. van der Sluis, Noordmans’ vroege theologie (Kampen 1993) ; J.D. Wassenaar, Noordmans in Friesland (Zoetermeer 1999) ; Noordmanscahier, studies bij het werk van dr. O. Noordmans ''I-V (Kampen 2001vv.)

Informatie op internet: Biografisch Woordenboek van Nederland ; Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse letteren ; Biografisch lexicon voor de geschiedenis van het Nederlandse protestantisme ; G.W. Neven, 'Noordmans: voorloper van een theologie van onze tijd'

Thank you for evaluating SQLViewPro. If after your evaluation you wish to support great DotNetNuke software, please visit the store to purchase a membership. Use discount code 'TRIAL' at checkout for 10% off!