A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

RSS

Eucharistie

Gewijzigd op 08-09-2012 11:32 by host Gecategoriseerd als Kerk
Afbeelding
Dankzegging, een term afgeleid uit Luc. 22:19 en 1 Kor. 11:24 (‘Hij sprak het dankgebed uit’), en herinnert aan joodse zegeningen.

Andere benamingen voor dit sacrament zijn: maaltijd des Heren, breken van het brood, eucharistische bijeenkomst (synaxis), gedachtenis, heilig offer, heilige of goddelijke liturgie, heilige mysteriën, allerheiligste sacrament, communie, viaticum, heilige mis, enzovoorts. De eucharistie groeide als ‘verrijzenisliturgie’ uit de gedachtenis van het laatste avondmaal. Het woord bestond al in de eerste eeuw en kan de liturgische handeling bedoelen, of brood en wijn zelf, na de dankzegging. Vanaf de tweede eeuw verschenen de belangrijkste componenten van de eucharistische viering. De eucharistie werd gevierd op zondag door de bisschop, eventueel omgeven door priesters en diakenen, en zijn kerkgemeenschap. Ze werd afgesplitst van de broederlijke maaltijd (agapè), voorafgegaan door een woordliturgie, er is een eucharistisch gebed. De gedoopten (behalve de boetelingen) communiceerden elke zondag, en de communie werd ook aan de zieken gebracht. De structuur van de eucharistie wijzigde niet in de Middeleeuwen. Wel groeiden een aantal andere gewoontes: zo werd in het Westen het eucharistische gebed met gedempte stem uitgesproken, nam de private viering van de mis door de priester toe, werd er ongedesemd brood gebruikt en werd de communie uitgereikt op de tong. De gelovigen gingen geleidelijk minder communiceren, de kindercommunie en de communie met brood én wijn raakten in onbruik. Uit de gewetenskwestie die het communiceren werd, resulteren de regelgeving betreffende paasbiecht en paascommunie, en het viaticum of de communie als voedsel voor onderweg bij het stervensmoment.

Van de communie verschoof het accent naar de consecratie, waar dit sacrament totstandkomt door het uitspreken van de instellingswoorden over brood en wijn. Onder invloed van de toenemende aandacht voor de mensheid van Christus en van de theologische discussies verbonden met de transsubstantiatie, nam de devotie tot de werkelijke tegenwoordigheid een hoge vlucht. Er groeide een cultus van de eucharistie, ook buiten de viering: processies, eucharistische aanbidding, feest van Sacramentsdag, enzovoorts.

De reformatoren namen verschillende posities in met betrekking tot de theologie en de liturgie van de eucharistie. Luther plaatste het woord centraal en wees de eucharistie als offer af. Hij pleitte voor communie met brood én wijn en veroordeelde de privémis. Hij hield vast aan de werkelijke tegenwoordigheid, maar via consubstantiatie: Christus komt aanwezig, maar ook brood en wijn blijven aanwezig. Voor Calvijn speelde de Heilige Geest een grotere rol. Voor Zwingli is de eucharistie een herinnerend symbool. In deze context behandelt het Concilie van Trente apart de eucharistie als sacrament, als offer, en als communie. Het Romeinse missaal van Pius V (1570) wijzigde niet de structuur van de eucharistie, maar ging in de geest van de tijd wel uit van een mis, gelezen door de priester en bijgewoond door een kleine groep mensen, veeleer dan een viering van de kerkelijke gemeenschap. De theologie zou in de eeuwen hierna vooral focussen op de eucharistie als offer.

Pas in de twintigste eeuw kregen de andere dimensies van de eucharistie opnieuw aandacht. Het Tweede Vaticaans Concilie beklemtoonde de twee tafels van woord en eucharistie, de presentstelling van het hele Paasmysterie, de plaats van de eucharistie onder de initiatiesacramenten, de band tussen de eucharistie en de kerk als sacrament, de actieve deelneming van de gelovigen aan de viering, de eucharistie als bron en hoogtepunt van het hele christelijke leven. Verder werd een aantal liturgische hervormingen doorgevoerd, zoals de invoering van de volkstaal, verruiming van de lezingencyclus met toevoeging van een oudtestamentische lezing op zondag, hernieuwde nadruk op de homilie en de voorbeden, de mogelijkheid van concelebratie, het aanbieden van meerdere eucharistische gebeden die opnieuw luidop worden gelezen, de mogelijkheid van communie onder beide gedaanten.

Auteur: Stijn van den Bossche uit: G. Harinck e.a. (red.), Christelijke Encyclopedie (Kampen 2005)

Verder lezen: F.-X. Durwell, Eucharistie: geheim van Christus’ tegenwoordigheid (Tielt 1974) ; C. Lubich, Jezus’ Eucharistie (Antwerpen 1981) ; D.N. Power, The Eucharistic Mystery: Revitalising the Tradition (New York 1992) ; C. Traets, ‘Nu gingen hun de ogen open’ (Lc. 24, 31). Vier essays over de eucharistie (Leuven 1995) L. Lemmens, Voor een leven in vriendschap. Eucharistie vanuit Schrift en liturgie (Averbode 2000) ; P. D’Haese en J. Lamberts (red.), De eucharistie in het hart van de Kerk en voor het leven van de wereld (Leuven 2003)

Thank you for evaluating SQLViewPro. If after your evaluation you wish to support great DotNetNuke software, please visit the store to purchase a membership. Use discount code 'TRIAL' at checkout for 10% off!